Ar Drywydd y Wiwer Goch yng Nghanolbarth Cymru

Red Squirrel discovering the feeding station above Llanddewi Brefi

Yn gynnar ym mis Mai, o’r diwedd,  llwyddodd gwiwerod coch i ail-ddarganfod ein gorsaf fwydo uwchben Llanddewibrefi.  Roeddem wrth ein bodd yn canfod lluniau o wiwerod coch ar gamera unwaith eto mewn lleoliad a gafodd ei fonitro gennym ers dros dair blynedd.   Nôl ym mis Awst 2018, bu’n rhaid symud y porthwr er mwyn cwympo llarwydd a oedd wedi’u heintio.  Roedd absenoldeb gwiwerod coch yn peri pryder, ond parhaodd un o’n gwirfoddolwyr, Merryll, i gadw llygad am wiwerod ac adnewyddu’r bwyd pan oedd wedi mynd yn hen.  Yn ddiweddar bu mwy nag un wiwer yn ymweld â’r porthwr.  Gallwch weld lluniau diddorol o’r ‘helfa gyplu’ yma.

Gyda chymorth data a gafwyd pan fu gwirfoddolwyr yn casglu conau ym mis Gorffennaf, rydym wedi canfod gweithgaredd mawr gan wiwerod coch yng Nghoedwig Clywedog uwchben Llanfair Clydogau. Ar hyn o bryd mae gennym un ar ddeg o gamerâu trywydd yn cofnodi gweithgaredd yn y goedwig hon ac mewn coedwig gyfagos, sef  Bryn-mawr. Ym mis Mai fe wnaethon ni ddarganfod nythaid o wiwerod ym Mryn-mawr.  Roedd y ddau swyddog prosiect wrth eu bodd yn gwylio tair gwiwer goch, sef mam a’i rhai bach, yn fwy na thebyg, a hwythau’n gwylio’r swyddogion.   Buom yn monitro sawl ymddygiad diddorol yn yr arolwg hwn, gan gynnwys gwiwerod coch a llwyd yn rhyngweithio ac yn cnoi esgyrn. Bydd gwiwerod yn cnoi esgyrn a chyrn carw er mwyn cael calsiwm.  Roedd y gwirfoddolwraig Rhian Mai Hubbart wrth ei bodd yn gweld y lluniau hyn ar y camerâu wrth iddi fynd ar un o’i hymweliadau rheolaidd â’r safle.

Red Squirrel in Tywi Glasffrwd, April 2019

Mae gwirfoddolwr arall, Chris Harris, hefyd wedi bod yn casglu lluniau diddorol o’n camerâu yn Nhywi Glasffrwd uwchben Pontrhydfendigaid.  Er ei bod yn ymddangos nad yw gwiwerod wedi defnyddio’r blwch nythu a osodwyd gennym yn gynnar yn y flwyddyn, mae lleoliadau newydd y camerâu yn gynhyrchiol. Cafodd Chris luniau rhagorol o wiwer goch ar binwydden wedi cwympo.  Mae yna lawer o binwydd camfrig ar y safle hwn, ac mae eu hadau mawr yn fwyd delfrydol i wiwerod coch.  Cyhyd ag y bydd y pinwydd yno, mae’ n debygol y bydd gwiwerod coch hefyd yn aros yn yr ardal.

Red Squirrel in Dalarwen, June 2019

Yn 2017 gwnaeth y fyfyrwraig Madeleine Powell arolwg-trap-camera ar gyfer y prosiect yng Nghoedwig Dalar-wen a’r cyffiniau.  Llwyddodd yr arolwg i ddangos gweithgaredd gan felaod, ond yn anffodus ni chofnodwyd unrhyw wiwerod coch yn y rhan hon o’r Prif Barth Gwarchod.  Oddi ar 2017 rydym wedi gofyn i wirfoddolwyr y Prosiect beidio â defnyddio porthwyr sy’n denu mamaliaid mawr.  Yn lle hynny, gofynnwyd iddyn nhw ddefnyddio ‘camerâu llawr’, pwyntio camerâu trywydd tuag at y llawr a chanolbwyntio ar dystiolaeth o wiwerod yn bwydo.  Bu hyn yn llwyddiannus.  Gosododd Madeleine gyfres o gamerâu trywydd ym mis Mai, ac erbyn canol mis Mehefin, roedd wedi dal gwiwer goch ar gamera.  Mae’r llun yn ddu a gwyn, a hyd yma dyma’r unig ymddangosiad, ond mae’n profi bod gwiwerod coch yn byw yn Nalar-wen, er gwaethaf presenoldeb belaod.  Ymddengys fod gwiwerod coch, ym mhresenoldeb ysglyfaethwyr, yn defnyddio synnwyr ac yn cadw allan o’r golwg yn y goedwig hon!

Mae Madeline hefyd yn gwneud arolwg camera yng Nghoedwig Cwm Berwyn uwchben Tregaron.   Y tro diwethaf i wiwerod coch gael eu dal ar gamera yn y goedwig hon oedd yn 2013 pan gynhaliodd Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Vincent arolwg trapio.  Roeddem yn awyddus i wybod a oedd gwiwerod coch yn dal i ddefnyddio’r rhan hon o’r Prif Barth Gwarchod. Mae’r goedwig hon yn cysylltu â’r goedwigaeth o amgylch ein gorsaf fwydo ger Llanddewibrefi, ac rydym eisiau darganfod lle mae’r gwiwerod coch sy’n defnyddio ein porthwr yn treulio gweddill eu hamser.  O fewn pythefnos i osod y camerâu, roedd gan Madeleine luniau gwych o wiwerod coch yng Nghwm Berwyn.

C[P] R1S1 T12C:P0000 CAMERA1 M1

Mae ein gwirfoddolwr hirsefydlog Matthew Hand, trwy ddefnyddio camerâu trywydd, wedi bod ar drywydd gwiwerod coch a welwyd yn y goedwig uwchben Rhandir-mwyn.  Yn y gorffennol, roedd Matthew wedi ceisio dal gwiwerod coch ar gamera yng Nghoedwig Nant-y-bai – ond heb lwyddiant.  Gosododd gamerâu ddechrau mis Medi, ac wythnos yn ddiweddarach roedd ganddo luniau o wiwer goch. “Roeddwn i mor falch o feddwl fod gen i wiwer ar y sgrin fach honno.  Rhedais gartre heb drafferthu edrych ar y camerâu eraill.   Âf yn ôl ddechrau’r wythnos nesaf i wneud hynny, ond yn gyntaf rhaid cael peint i ddathlu.

Cyn bo hir, bydd y weithgaredd o ddilyn y wiwer goch yn mynd cam ymhellach, diolch i’n prosiect Cochion Iach.   Bydd y prosiect yn dysgu staff a gwirfoddolwyr profiadol sut i drafod gwiwerod coch er mwyn mewnosod microsglodion, a fydd yn golygu y gallwn adnabod gwiwerod unigol.  Bydd hyn yn rhoi syniad gwell o lawer inni o faint o wiwerod coch sy’n bresennol mewn safle penodol. Yn dilyn cwrs o hyfforddiant ar sut i drafod gwiwerod coch, bydd ymarfer mewnosod microsglodion  yn cychwyn yng nghoedwig Clywedog ddiwedd yr hydref.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Mae'r wefan hon yn defnyddio Akismet i leihau sbam. Dysgwch sut mae eich data sylwadau yn cael ei brosesu .