Bygythiadau i’r Wiwer Goch

Unwaith roedd gwiwerod coch yn gyffredin, ond cafwyd dirywiad cyflym oddi ar y 1950au.

Mae’r niferoedd yn y DG wedi gostwng o oddeutu 3.5 miliwn i boblogaeth o oddeutu 120,000, yn ôl yr amcangyfrif diweddaraf.

Yng Nghymru, dim ond tair poblogaeth o wiwerod coch sydd ar ôl: ar Ynys Môn, o amgylch Coedwig Tywi yn y Canolbarth ac yng Nghoedwig Clocaenog yn y Gogledd-ddwyrain.

Yn 2009, cafodd Cynllun Cadwraeth ar gyfer Gwiwerod Coch yng Nghymru ei gymeradwyo gan Lywodraeth Cymru.

Roedd y cynllun yn nodi ardal Coedwig Tywi yn y Canolbarth fel un o dri safle lle dylid cymryd camau strategol ar frys ar gyfer cadwraeth y wiwer goch.

Map of red squirrel distribution in Wales

Map o ddosbarthiad y wiwer goch yng Nghymru

Cystadleuaeth
Cystadleuaeth
Clefydau

Dinistrio a darnio cynefinoedd

Mae gostyngiad sylweddol yn y coed llydanddail, coetiroedd yn cael eu darnio fwyfwy a gorbori, yn arwain at lai o aildyfiant, ac mae hyn i gyd wedi cyfrannu at ddirywiad y gwiwerod coch yn y 19eg ganrif.

Fodd bynnag, nid yw hyn yn egluro’n llawn pam mae niferoedd y gwiwer coch yn y DG wedi gostwng. Yn eironig, mae’r coed conifferaidd a blannwyd yn gymharol ddiweddar yn darparu rhywfaint o fwyd newydd addas i’r gwiwerod coch a gall y coed hyn hefyd gynorthwyo â’u cadwraeth yn y dyfodol.

Edge of Twyi Forest

Ymyl Coedwig Tywi

Cystadleuaeth gan wiwerod llwyd

Mae gwiwerod coch o dan bwysau cynyddol gan gwiwerod llwyd anfrodorol. Cafodd y wiwer lwyd ei chyflwyno i’r DG yn y 1870au. Ers cyflwyno ychydig iawn o anifeiliaid, mae niferoedd y wiwer lwyd wedi cynyddu i dros 3 miliwn.

Mae gwiwerod llwyd wedi disodli poblogaethau’r wiwer goch ledled llawer o’u hen gynefinoedd; gall y wiwer lwyd gytrefu 6 milltir o goetir y flwyddyn, a bydd y wiwer goch fel arfer yn diflannu odi yno wedyn o fewn 15 mlynedd.

Grey squirrel on log by Gillian Day

Gwiwer lwyd ar foncyff gan Gillian Day

Mewn gwirionedd, nid yw’r gwiwerod llwyd yn gyrru’r cochion o’u cynefin nac yn ymosod arnynt; fodd bynnag, mae presenoldeb gwiwerod llwyd yn aml yn golygu nad yw’r wiwer goch yn cael digon i’w fwyta. Yn wahanol i’r cochion, mae’r llwydion, sy’n dod yn wreiddiol o goetiroedd hicori a deri yn nwyrain Gogledd America yn gallu treulio mes ac ymdopi’n well â’r crynodiadau uchel o dannin gwenwynig sydd ynddynt. Mewn coetiroedd collddail, felly, y llwydion sy’n rheoli’r adnoddau bwyd.

Am nad yw’n gallu cael digon i’w fwyta, bydd y wiwer goch yn colli pwysau, ac mae’n llai tebygol o oroesi’r gaeaf a bridio’n llwyddiannus. Mae’r wiwer lwyd yn fwy o lawer na’r wiwer goch. Am ei bod yn drymach, mae’n gallu storio tair neu bedair gwaith yn fwy o fraster na’r wiwer goch, ac felly mae ganddi well cyfle i oroesi’r gaeaf.

Hefyd, mae’r wiwer lwyd yn cynhyrchu mwy o wiwerod bach na’r wiwer goch. Yn ogystal, mae un hectar yn cynnal mwy o lwydion, sy’n eu gwneud yn fwy tebygol o oroesi. Er taw’r wiwer lwyd sydd â’r fantais dros y wiwer goch mewn coetiroedd llydanddail, nid felly yw’r sefyllfa mewn coedwigoedd conifferaidd.

Yn y coedwigoedd hyn, gall y wiwer goch fwyta hadau bach y coed conifferaidd, nad ydynt yn darparu digon o faeth i’r wiwer lwyd ac o’r herwydd mae ganddi well cyfle i oroesi. Mae’n well gan y cochion rywogaethau dethol yn y coedwigoedd conifferaidd: mae sbriws Norwy, pinwydd yr Alban a phinwydd camfrig yn ffynonellau bwyd defnyddiol i wiwerod coch, ond nid oes llawer ohonynt ar gael yn y planhigfeydd Sitca ac nid ydynt yn cynhyrchu conau bob blwyddyn. Mae hyn yn golygu er bod ardal y cynefin conwydd yng nghanolbarth Cymru yn fawr, dim ond arwynebedd bach iawn sy’n cynnig yr amodau gorau posibl i’r cochion.

Changes in red squirrel distribution since 1945

Newidiadau yn nosbarthiad y wiwer goch er 1945. Janet Wickens, 2014. Ymddiriedolaeth y Wiwer Goch.

Clefydau

Mae gwiwerod coch dan fygythiad o’r firws marwol, brech y gwiwerod (parapox), sy’n gallu dinistrio poblogaethau cyfan. Gall gwiwerod llwyd gario’r firws heb ddioddef niwed, ond nid oes unrhyw imiwnedd gan wiwerod coch. Ar ôl cael eu heintio, bydd gwiwerod coch yn marw o fewn ychydig wythnosau, neu hyd yn oed ddyddiau; nid oes unrhyw driniaeth hysbys ar gael. Gall y gwiwerod sy’n dioddef fod yn swrth a chrynedig, a bydd ganddynt grach neu friwiau o amgylch eu llygaid a’u trwynau.

Squirrelpox

Brech y gwiwerod, Sarah McNeil