Dwy Wiwer Wahanol

Gwiwerod Goch
Gwiwerod Llwyd

Y wiwer goch yw unig wiwer frodorol Prydain; unwaith, hi oedd yr unig rywogaeth wiwer ym Mhrydain ac roedd ei dosbarthiad yn eang.

Mae’r wiwer goch yn llawer llai na’r wiwer lwyd, gyda chorff hyd at 25 cm o hyd, a chynffon hyd at 20 cm, ac mae’n pwyso tua 300 gram.

Er gwaethaf ei henw, mae lliw cot y wiwer goch yn amrywio o frowngoch neu liw castanwydd yn yr haf i frown tywyll neu lwydaidd hyd yn oed yn y gaeaf – er bod llawer iawn o amrywiaeth o wiwer i wiwer.

Gall twffau clust a’r gynffon droi’n wyn. Un o nodweddion arbennig gwiwerod coch yw bol gwyn a thwffau pigfain o flew clust; yn y gaeaf, mae’r twffau clust yn arbennig o amlwg.

Red_squirrel_credit to_Andrew Mason - CROP2

Gwiwer Goch yn yr Eira gan Andrew Mason

Yng Nghymru, mae ‘pocedi’ o wiwerod coch i’w cael yn Ynys Môn, y Canolbarth, ac yng Nghoedwig Clocaenog yn y Gogledd-ddwyrain.

Red Squirrel running

Gwiwer Goch yn rhedeg gan Mike Snelle

Mae gwiwerod coch yn greaduriaid swil, unig a chyfrinachol, a byddant yn chwilota’n bennaf yn y bore cynnar a diwedd y prynhawn.

Maent yn treulio tua 80% o’u hamser yn uchel yn y canopi, ac felly yn anaml y cânt eu gweld.

Mae gwiwerod coch yn adeiladu nythod, yn uchel yn y canghennau, o frigau a mwsogl. Maent yn cynhyrchu hyd at ddwy dorllwyth o dair neu bedair o wiwerod bach y flwyddyn, fel arfer ym misoedd Mawrth a Gorffennaf.

Mae gwiwerod coch yn bwydo’n uchel yn y canopi ar gnau, cnewyll moch coed, ffyngau, aeron a ffrwythau, blodau, blagur – a phryfed hyd yn oed.

Red with grey coat - Jackie Foott

Gwiwer Goch a chot lwyd gan Simon Stirrup

Yn wahanol i wiwerod llwyd, mae’n anodd i wiwerod coch dreulio hadau, megis mes, sy’n cynnwys llawer o dannin. Ac mae hynny’n cyfyngu ar y bwyd sydd ar gael iddynt. Y rhywogaethau conifferaidd sydd orau ganddynt yw pinwydd yr Alban, llarwydd Siapan a phinwydd camfrig.

Unwaith roedd gwiwerod coch yn gyffredin, ond cafwyd dirywiad cyflym oddi ar y 1950au. Mae’r niferoedd yn y DG wedi gostwng o tua 3.5 miliwn, i tua 120,000 ar hyn o bryd, ac mae 75% neu fwy o’r rhain yn byw yn yr Alban; mae’r cadarnleoedd mewn ardaloedd lle nad yw gwiwerod llwyd wedi cymryd drosodd eto.

Map of red squirrel distribution in Wales

Map o ddosbarthiad y wiwer goch yng Nghymru

Yng Nghymru, mae ‘pocedi’ o wiwerod coch i’w cael yn Ynys Môn, y Canolbarth, ac yng Ngoedwig Clocaenog yn y Gogledd-ddwyrain.

Y ffactor pwysicaf sy’n dylanwadu ar oroesiad y wiwer goch frodorol yw presenoldeb y wiwer lwyd. Mae wiwer hon, sydd yn fwy o faint na’r un goch frodorol, yn cystadlu am adnoddau ac mae’n cario firws brech y gwiwerod (parapox), sydd yn angheuol i’r wiwer goch ond nid i’r llwyd.

Ym Mhrydain, mae’r wiwer lwyd yn rhywogaeth anfrodorol oresgynnol.

Cafodd gwiwerod llwyd eu cynnwys gan yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (IUCN) ar ei restr o’r 100 rhywogaeth mwyaf goresgynnol yn y byd.

Cyflwynwyd gwiwerod llwyd am y tro cyntaf yn 1876 mewn gwahanol leoliadau ledled Prydain; roedd pobl yn Oes Victoria yn eu hystyried yn rhywogaeth addurniadol.

Mae’r wiwer lwyd yn llawer mwy o faint na’r wiwer goch ac mae’n gadarnach, gyda chorff o tua 30cm o hyd a chynffon o 25cm.

Mae’r wiwer lwyd yn pwyso mewn rhwng 540 a 660 gram, er bod rhai unigolion sy’n pwyso hyd at 840 gram wedi cael eu cofnodi yn y Canolbarth.

Grey squirrel by Susanna Bird

Gwiwer lwyd gan Susanna Bird

Grey squirrel on log by Gillian Day

Gwiwer lwyd ar foncyff gan Gillian Day

Mae blew’r wiwer lwyd yn llwyd yn bennaf, ond yn lled-frown ar hyd y cefn uchaf, ac o liw castanwydd dros yr ystlysau, aelodau’r corff a’r traed. Mae’r tor yn wyn.

Mae blew’r gynffon yn llwyd, gyda rhesi o flew brown a du ac ymylon gwyn. Mae hyn yn creu effaith ‘eurgylch’ a all fod yn ddefnyddiol wrth wahaniaethu rhwng y goch a’r lwyd.

Mae ganddynt glustiau golau heb unrhyw dwffau clust.

Grey squirrel by Richard Bowler

Gwiwer lwyd gan Richard Bowler

Mae llawer o fwyd y gwiwerod llwyd yr un fath â bwyd y gwiwerod coch. Fodd bynnag, yn wahanol i wiwerod coch, gall gwiwerod llwyd fwyta hadau, megis mes, sy’n cynnwys llawer o dannin.

Fel canlyniad, mae mwy o ffynonellau bwyd ar gael i wiwerod llwyd. Maent yn tueddu i fynd 20% yn drymach yn yr hydref, mewn cymhariaeth â chynnydd pwysau o 10% y cochion. Mae hyn yn fantais i wiwerod llwyd yn ystod gaeafau caled.

Mae’r amcangyfrifon yn amrywio, ond credir bod dros 3 miliwn o wiwerod llwyd ym Mhrydain.

Grey squirrel by Sarah McNeil

Gwiwer lwyd gan Sarah McNeil

Mae’n well gan wiwerod llwyd fyw yng nghanol coed ffawydd, castanwydd pêr a chastanwydd y meirch.

Gall gwiwerod llwyd wneud defnydd hefyd o gynefinoedd conifferaidd (pinwydd yr Alban a sbriws Norwy yn bennaf), yn enwedig os oes cynefin llydanddail da o fewn milltir.